Matematikle Direnmek: Ernst David Hellinger

Yazar: Asmin Seçen

Gençlik Yılları ve Akademiye Girişi

Ernst David Hellinger, Yahudi asıllı Alman bir matematikçidir. 30 Eylül 1883 tarihinde Emil ve Julie Hellinger çiftinin oğlu olarak Alman İmparatorluğunun Striegau bölgesinde doğdu. Breslau’da büyüdü ve lise öğrenimi “Breslau Gymnasium”da, 1902 yılında tamamladı. Matematiğe olan ilgisi lise yıllarında, oldukça iyi matematik öğretmenlerinin teşviği sayesinde başladı.

Liseden sonra üniversite öğrenimini Heidelberg Üniversitesi, Breslau Üniversitesi ve Göttingen Üniversitesi olmak üzere üç farklı okulda geçirdi. 1904 yılında girdiği Göttingen Üniversitesinden 1907 yılında doktorasını aldı. İleriki yıllarda akademik çalışmalarına odaklandı ve birçok önemli makalesini yayınladı. Doçent pozisyonu teklif edilince, 1909 yılından 1914 yılına kadar Marburg Üniversitesinde çalıştı. Hemen sonra yeni kurulan Frankfurt Üniversitesinde bölüm başkanlığa başladı, burada dönemin birçok bilim insanı ile birlikte uzun süre görev yaptı, seminerler verdi.

Nazi İktidarının Baskıları

1930 yılına kadar huzurlu devam eden öğretim görevlisi hayatı 30 Ocak 1933 tarihinde Nazilerin başa gelmesiyle riske girdi çünkü Hellinger, Yahudi bir aileye mensuptu. Neyseki birinci dünya savaşında savaşmış olan Yahudiler, bulundukları görevlerden alınmadılar. Böylelikle Hellinger, savaşta ülke adına katkı sağlaması sayesinde bir süre daha görevine devam edebildi. Fakat 1936 yılının Kasım ayında düzenlenen kongrede bu karar göz ardı edildi ve artık, katkıları ne olursa olsun Yahudilere yönelik tutum sertleşti, Hellinger de birçok Yahudi gibi işinden istifa etmeye veya emekli olmaya zorlandı.

Çoğu kişinin aksine, Hellinger kendi sözleriyle “nereye kadar gideceklerini” görmek amacıyla işini sürdürmek konusunda ısrarcı oldu ve diretti. Bu çabaları, 13 Kasım 1938’de tutuklanıp Dachau toplama kampına götürülmesiyle son buldu. Haberi alan Hellinger’in kız kardeşi Hanna Meister, Amerika’da yaşıyordu ve kardeşi için Northwestern Üniversitesi’nde bir iş bulmayı başardı. Hellinger, hemen ülke dışına çıkması koşuluyla kamptan serbest bırakıldı. 1949 yılına kadar Northwestern Üniversitesi’nde çalışmaya devam etti, üstelik artık bir Amerikan vatandaşıydı. Buradan emekli olduktan sonra finansal ve medikal sıkıntılar baş göstermeye başlamıştı, kanser teşhisi 1949’un Kasım ayında kondu ve bundan kısa bir süre sonra, 28 Mart 1950’de Ernst Hellinger hayata gözlerini yumdu. 

Matematiksel Çalışmaları 

Hellinger hayatı boyunca matematiğin birçok dalına katkıda bulunmuş olmakla beraber, özellikle istatistik ve olasılık konularına yoğunlaşmıştır. “Hellinger Uzaklığı” olarak bilinen olasılık terimini açıklayabilmek için güncel olarak “Hellinger integrali” olarak bildiğimiz integral türünü dünyaya tanıtmış ve geliştirmiştir. Ayrıca David Hilbert ile birlikte üzerine çalıştığı “Hilbert-Hellinger Theory of Forms”, yani sonsuz sayıda değişkenlerin formları hakkındaki teorisi, matematik analizlerinde köklü bir değişime yol açtı.

Unutulamayacağı gibi, çok sayıda öğrenci yetiştirdi ve kendi zamanının bilim dünyasında saygın bir konuma sahip oldu. Bugün de tüm bu çalışmalarına ve matematik literatürüne yaptığı geniş katkılarla Ernst David Hellinger’i 142. yaş gününde büyük bir saygıyla anıyoruz.

Bu konudaki Instagram paylaşımımız için tıklayınız.